Ancient Thira Santorini Adventure Tours

Santorini tours

santorini volcano tours

santorini excursions

santorini transfers

santorini donkey tours

car rentals

rent a car Santorini

trekking Santorini

Santorini Jeep Safari

santorini donkey union

riding a donkey

rent a donkey

sailing santorini catamaran

sailing santorini yachting

Santorini officially Thira is an island in the southern Aegean Sea, about 200 km (120 mi) southeast of Greece's mainland. It is the largest island of a small, circular archipelago which bears the same name and is the remnant of a volcanic caldera. It forms the southernmost member of the Cyclades group of islands, with an area of approximately 73 km2 (28 sq mi) and a 2011 census population of 15,550. The municipality of Santorini comprises the inhabited islands of Santorini and Therasia and the uninhabited islands of Nea Kameni, Palaia Kameni, Aspronisi, and Christiana. The total land area is 90.623 km2 (34.990 sq mi). Santorini is part of the Thira regional unit.
Santorini is essentially what remains after an enormous volcanic explosion that destroyed the earliest settlements on a formerly single island, and created the current geological caldera. A giant central, rectangular lagoon, which measures about 12 by 7 km (7.5 by 4.3 mi), is surrounded by 300 m (980 ft) high, steep cliffs on three sides. The main island slopes downward to the Aegean Sea. On the fourth side, the lagoon is separated from the sea by another much smaller island called Therasia; the lagoon is connected to the sea in two places, in the northwest and southwest. The depth of the caldera, at 400m, makes it possible for all but the largest ships to anchor anywhere in the protected bay; there is also a newly built marina at Vlychada, on the southwestern coast. The island's principal port is Athinias. The capital, Fira, clings to the top of the cliff looking down on the lagoon. The volcanic rocks present from the prior eruptions feature olivine and have a small presence of hornblende.
It is the most active volcanic centre in the South Aegean Volcanic Arc, though what remains today is chiefly a water-filled caldera. The volcanic arc is approximately 500 km (310 mi) long and 20 to 40 km (12 to 25 mi) wide. The region first became volcanically active around 3–4 million years ago, though volcanism on Thera began around 2 million years ago with the extrusion of dacitic lavas from vents around the Akrotiri.
The island is the site of one of the largest volcanic eruptions in recorded history: the Minoan eruption (sometimes called the Thera eruption), which occurred some 3600 years ago at the height of the Minoan civilization. The eruption left a large caldera surrounded by volcanic ash deposits hundreds of metres deep and may have led indirectly to the collapse of the Minoan civilization on the island of Crete, 110 km (68 mi) to the south, through a gigantic tsunami. Another popular theory holds that the Thera eruption is the source of the legend of Atlantis.
Fira, main town of Santorini
Santorini was named by the Latin Empire in the thirteenth century, and is a reference to Saint Irene, from the name of the old cathedral in the village of Perissa. Before then, it was known as Kallístē, Strongýlē, or Thēra. The name Thera was revived in the nineteenth century as the official name of the island and its main city, but the colloquial name Santorini is still in popular use. During the Ottoman Empire's domination of the Aegean Sea, the Turkish exonym for the island was "Santurin" or "Santoron".
The present municipality of Thera (officially: "Thira", Greek: Δήμος Θήρας), which covers all settlements on the islands of Santorini and Therasia, was formed at the 2011 local government reform, by the merger of the former Oia and Thera municipalities.
Oia is now called a Κοινότητα (commune), within the municipality of Thera, and it comprises the local subdivisions of Therasia and Oia.
The municipality of Thera includes an additional 12 local subdivisions on Santorini island: Akrotiri, Emporio, Episkopis Gonia, Exo Gonia, Imerovigli, Karterados, Megalohori, Mesaria, Pyrgos Kallistis, Thera (the seat of the municipality), Vothon, and Vourvoulos.

Santorini caldera

Satellite image of Santorini caldera. The large island to the east is Thera, with Aspronisi and Therasia making up the rest of the caldera ring, clockwise. In the centre is the larger Nea Kameni and the smaller Palea Kameni. The Cyclades are part of a metamorphic complex that is known as the Cycladic Massif. The complex formed during the Miocene and was folded and metamorphosed during the Alpine Orogeny around 60 million years ago. Thera is built upon a small, non-volcanic basement that represents the former non-volcanic island, which was approximately 9 by 6 km (5.6 by 3.7 mi). The basement rock primarily comprises metamorphosed limestone and schist, which date from the Alpine Orogeny. These non-volcanic rocks are exposed at the Profitis Ilias Mountains, Mesa Vouno, the Gavrillos ridge, Pyrgos, Monolithos, and the inner side of the caldera wall between Cape Plaka and Athinios.
The metamorphic grade comprises a blueschist facies, which results from tectonic deformation by the subduction of the African Plate beneath the Eurasian Plate. Subduction occurred between the Oligocene and the Miocene, and the metamorphic grade represents the southernmost extent of the Cycladic blueschist belt.
Volcanism on Santorini is due to the Hellenic Trench subduction zone southwest of Crete. The oceanic crust of the northern margin of the African Plate is being subducted under Greece and the Aegean Sea. which comprises thinned continental crust. The subduction compels the formation of the Hellenic arc, which includes Santorini and other volcanic centres, such as Methana, Milos, and Kos.
The island is the result of repeated sequences of shield volcano construction followed by caldera collapse.[11] The inner coast around the caldera is a sheer precipice of more than 300 m drop at its highest, and exhibits the various layers of solidified lava on top of each other, and the main towns perched on the crest. The ground then slopes outwards and downwards towards the outer perimeter, and the outer beaches are smooth and shallow. Beach sand colour depends on which geologic layer is exposed; there are beaches with sand or pebbles made of solidified lava of various colours: the Red Beach, the Black Beach, the White Beach, etc. The water at the darker coloured beaches is significantly warmer because the lava acts as a heat absorber. Santorini has a group of islands. Those islands are named, Thera, Thirasia, Aspronisi, Palea, and Nea Kameni. They were are created by volcanoes and are located in the Aegean Sea just north of Crete.
Santorini and Anafi are the only locations in Europe to feature a hot desert climate according to the Köppen climate classification system.[12] Santorini generally experiences two seasons. April to October is the warm and dry season and the cold and rainy season lasts from November to March.
Excavations starting in 1967 at the site called Akrotiri under the late Professor Spyridon Marinatos have made Thera the best-known Minoan site outside of Crete, the homeland of the culture. The island was not known as Thera at this time. Only the southern tip of a large town has been uncovered, yet it has revealed complexes of multi-level buildings, streets, and squares with remains of walls standing as high as eight metres, all entombed in the solidified ash of the famous eruption of Thera. The site was not a palace-complex such as are found in Crete, but its excellent masonry and fine wall-paintings show that this was certainly no conglomeration of merchants' warehousing either. A loom-workshop suggests organized textile weaving for export. This Bronze Age civilization thrived between 3000 to 2000 BC, and reached its peak in the period 2000 to 1580 BC.
Many of the houses in Akrotiri are major structures, some amongst them three stories high. Its streets, squares, and walls were preserved in the layers of ejecta, sometimes as tall as eight metres, and indicating this was a major town. In many houses stone staircases are still intact, and they contain huge ceramic storage jars (pithoi), mills, and pottery. Noted archaeological remains found in Akrotiri are wall paintings or frescoes, which have kept their original colour well, as they were preserved under many metres of volcanic ash. The town also had a highly developed drainage system and, judging from the fine artwork, its citizens were clearly sophisticated and relatively wealthy people.
Pipes with running water and water closets found at Akrotiri are the oldest such utilities discovered[citation needed]. The pipes run in twin systems, indicating that the Therans used both hot and cold water supplies; the origin of the hot water probably was geothermic, given the volcano's proximity. The dual pipe system, the advanced architecture, and the apparent layout of the Akrotiri find resemble Plato's description of the legendary lost city of Atlantis, further indicating the Minoans as the culture which primarily inspired the Atlantis legend.
Fragmentary wall-paintings at Akrotiri lack the insistent religious or mythological content familiar in Classical Greek décor. Instead, the Minoan frescoes depict "Saffron-Gatherers", who offer their crocus-stamens to a seated lady, perhaps a goddess. Crocus has been discovered to have many medicinal values including the relief of menstrual pain. This has led many[who?] archaeologists to believe that the fresco of the saffron/crocus gatherers is a coming of age fresco dealing with female pubescence. In another house are two antelopes, painted with a kind of confident, flowing, decorative, calligraphic line, the famous fresco of a fisherman with his double strings of fish strung by their gills, and the flotilla of pleasure boats, accompanied by leaping dolphins, where ladies take their ease in the shade of light canopies, among other frescoes.
The well preserved ruins of the ancient town often are compared to the spectacular ruins at Pompeii in Italy. The canopy covering the ruins collapsed in an accident in September 2005, killing one tourist and injuring seven more. The site was closed for almost seven years while a new canopy was built. The site was re-opened in April 2012.
The oldest signs of human settlement are Late Neolithic (4th millennium BC or earlier), but ca. 2000–1650 BC Akrotiri developed into one of the Aegean's major Bronze Age ports, with recovered objects that had come, not just from Crete, but also from Anatolia, Cyprus, Syria, and Egypt as well as from the Dodecanese and the Greek mainland.

Stoa Basilica of ancient Thera

The Minoan eruption provides a fixed point for the chronology of the second millennium BC in the Aegean, because evidence of the eruption occurs throughout the region and the site itself contains material culture from outside. The eruption occurred during the "Late Minoan IA" period at Crete and the "Late Cycladic I" period in the surrounding islands.
Archaeological evidence, based on the established chronology of Bronze Age Mediterranean cultures dates the eruption to around 1500 BC.[15] These dates, however, conflict with radiocarbon dating which indicates that the eruption occurred about 1645–1600 BC.[16] Around the time of the radiocarbon-indicated date of the eruption, there is evidence for a significant climatic event in the Northern Hemisphere. The evidence includes failure of crops in China, as well as evidence from tree rings. The tree rings date the climatic event to 1628 BC.

Pyrgos village

Presentation of the Theotokos church, Pyrgos village
Santorini remained unoccupied throughout the rest of the Bronze Age, during which time the Greeks took over Crete. At Knossos, in a LMIIIA context (14th century BC), seven Linear B texts while calling upon "all the gods" make sure to grant primacy to an elsewhere-unattested entity called qe-ra-si-ja and, once, qe-ra-si-jo. If the endings -ia[s] and -ios represent an ethnic suffix, then this means "The One From Qeras[os]". If the initial consonant were aspirated, then *Qhera- would have become "Thera-" in later Greek. "Therasia" and its ethnikon "Therasios" are both attested in later Greek; and, since -sos was itself a genitive suffix in the Aegean Sprachbund, *Qeras[os] could also shrink to *Qera. An alternate view takes qe-ra-si-ja and qe-ra-si-jo as proof of androgyny, and applies this name by similar arguments to the legendary seer, Tiresias, but these views are not mutually exclusive. If qe-ra-si-ja was an ethnikon first, then in following him/her/it the Cretans also feared whence it came.
Probably after what is called the Bronze Age collapse, Phoenicians founded a site on Thera. Herodotus reports that they called the island Callista and lived on it for eight generations.[20] In the 9th century BC, Dorians founded the main Hellenic city on Mesa Vouno, 396 m (1,299 ft) above sea level. This group later claimed that they had named the city and the island after their leader, Theras. Today, that city is referred to as Ancient Thera.
In his Argonautica, written in Hellenistic Egypt in the 3rd century BC, Apollonius Rhodius includes an origin and sovereignty myth of Thera being given by Triton in Libya to the Greek Argonaut Euphemus, son of Poseidon, in the form of a clod of dirt. After carrying the dirt next to his heart for several days, Euphemus dreamt that he nursed the dirt with milk from his breast, and that the dirt turned into a beautiful woman with whom he had sex. The woman then told him that she was a daughter of Triton named Kalliste, and that when he threw the dirt into the sea it would grow into an island for his descendants to live on. The poem goes on to claim that the island was named Thera after Euphemus' descendant Theras, son of Autesion, the leader of a group of refugee settlers from Lemnos.
The Dorians have left a number of inscriptions incised in stone, in the vicinity of the temple of Apollo, attesting to pederastic relations between the authors and their lovers (eromenoi). These inscriptions, found by Friedrich Hiller von Gaertringen, have been thought by some archaeologists to be of a ritual, celebratory nature, due to their large size, careful construction and – in some cases – execution by craftsmen other than the authors. According to Herodotus,[21] following a drought of seven years, Thera sent out colonists who founded a number of cities in northern Africa, including Cyrene. In the 5th century BC, Dorian Thera did not join the Delian League with Athens; and during the Peloponnesian War, Thera sided with Dorian Sparta, against Athens. The Athenians took the island during the war, but lost it again after the Battle of Aegospotami. During the Hellenistic period, the island was a major naval base for the Ptolemaic Egypt.
As with other Greek territories, Thera then was ruled by the Romans. When the Roman Empire was divided, the island passed to the eastern side of the Empire which today is known as the Byzantine Empire. According to George Cedrenus, the volcano erupted again in the summer of 727, the tenth year of the reign of Leo III the Isaurian.[22] He writes: "In the same year, in the summer, a vapour like an oven's fire boiled up for days out of the middle of the islands of Thera and Therasia from the depths of the sea, and the whole place burned like fire, little by little thickening and turning to stone, and the air seemed to be a fiery torch."
During the Crusades, the "Franks" – i. e. Catholic Western Europeans – annexed the isle to the Duchy of Naxos and renamed it "Santorini", that is "Saint Irene". Santorini came under Ottoman rule in 1579.
In 1956 a major earthquake near Amorgos island resulted in the demolishing of many buildings in the north of Santorini, leading to the desertion of many of its villages. The expansion of tourism has resulted in the growth of the economy and population. The major settlements include Fira (Phira), Oia, Emporio, Kamari, Perissa, Imerovigli, Pyrgos, and Therasia. Akrotiri is a major archaeological site, with ruins from the Minoan era. Santorini's primary industry is tourism, particularly in the summer months. In 2007, the cruise ship MS Sea Diamond ran aground and sank inside the caldera. The island's pumice quarries have been closed since 1986, in order to preserve the caldera. Santorini was ranked world's top island for 2011 in Travel+Leisure Magazine.[23] Santorini was also named "the world's best island" by the BBC in 2011.

Street of Firostefani

Santorini has no rivers, and water is scarce. Until the early 1990s locals filled water cisterns from the rain that fell on roofs and courts, from small springs, and with imported assistance from other areas of Greece. In recent years a desalination plant has provided running, yet non-potable, water to most houses. Since rain is rare on the island from mid-spring till mid-autumn, many plants depend on the scant moisture provided by the common, early morning fog condensing on the ground as dew.

Fava Santorinis

Due to its unique ecology and climate, and especially its volcanic ash soil, Santorini is home to unique and prized produce. Santorini tomatoes are renowned; they are cherry tomatoes that are extremely tasty and sweet, and with an intensely red, staining colour. Santorini "fava" is a purée made of the hulled, then sun-dried, then boiled legume Lathyrus clymenum - not from the yellow split pea as in the rest of Greece. The white eggplants of Santorini are very sweet, with very few seeds, and can be eaten raw. The katsoúni is a unique local variety of large cucumber which, if left unpicked when green, turn yellow and acquire a sweet taste almost indistinguishable from that of melon.
Koskosela (local Strapatsada)
Santorinio Sfougato
Tsounisti (Manestra)
Melitinia (dessert)

Wine industry

The island remains the home of a small, but flourishing, wine industry, based on the indigenous grape variety, Assyrtiko, with auxiliary cultivations of two other Aegean varietals, Athiri and Aidani. The vines are extremely old and resistant to phylloxera (attributed by local winemakers to the well-drained volcanic soil and its chemistry), so the vines needed no replacement during the great phylloxera epidemic of the late 19th century. In their adaptation to their habitat, such vines are planted far apart, as their principal source of moisture is dew, and they often are trained in the shape of low-spiralling baskets, with the grapes hanging inside to protect them from the winds.
The viticultural pride of the island is the sweet and strong Vinsanto (Italian: "holy wine"), a dessert wine made from the best sun-dried Assyrtiko, Athiri, and Aidani grapes and undergoing long barrel aging (up to twenty or twenty-five years for the top cuvées). It matures to a sweet, dark amber-orange, unctuous dessert wine that has achieved worldwide fame, possessing the standard Assyrtiko aromas of citrus and minerals, layered with overtones of nuts, raisins, figs, honey and tea. White wines from the island are extremely dry with a strong, citrus scent and mineral and iodide salt aromas contributed by the ashy volcanic soil, whereas barrel aging gives to some of the white wines a slight frankincense aroma, much like Vinsanto. It is not easy to be a winegrower in Santorini; the hot and dry conditions give the soil a very low productivity. The yield per acre is only 10 to 20% of the yields that are common in France or California. The island's wines are standardised and protected by the "Vinsanto" and "Santorini" OPAP designations of origin.


View of Imerovigli, example of Cycladic architecture

The traditional architecture of Santorini is similar to that of the other Cyclades, with low-lying cubical houses, made of local stone and whitewashed or limewashed with various volcanic ashes used as colours. The unique characteristic is the common utilisation of the hypóskapha: extensions of houses dug sideways or downwards into the surrounding pumice. These rooms are prized because of the high insulation provided by the air-filled pumice, and are used as living quarters of unique coolness in the summer and warmth in the winter. These are premium storage space for produce, especially for wine cellaring: the Kánava wineries of Santorini.
When strong earthquakes struck the island in 1956, half the buildings were completely destroyed and a large number suffered repairable damage. The underground dwellings along the ridge overlooking the caldera, where the instability of the soil was responsible for the great extent of the damage, needed to be evacuated. Most of the population of Santorini had to emigrate to Piraeus and Athens.

Movies filmed on Santorini include:

Summer Lovers
Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life
Che ne sarà di noi (2004)
The Sisterhood of the Traveling Pants (film)
For the First Time (2008 film)

Ferry and cruise ship in the caldera 2013

Bus services depart from Fira to most parts of the island.
Santorini has two ports: Athinios (Ferry Port) and Skala (Old Port).[27] Cruise ships anchor off Skala and passengers are transferred by local boatmen to shore at Skala where Fira is accessed by cable car, on foot or by donkey. Tour boats depart from Skala for Nea Kameni and other Santorini destinations.
Santorini is one of the few Cyclades Islands with a major airport, which lies about 6 km (4 mi) southeast of downtown Thera. The main asphalt runway (16L-34R) is 2,125 metres (6,972 feet) in length, and the parallel taxiway was built to runway specification (16R-34L). It can accommodate Boeing 757, Boeing 737, Airbus 320 series, Avro RJ, Fokker 70, and ATR 72 aircraft. Scheduled airlines include the new Olympic Air, Aegean Airlines and Athens Airways, with chartered flights from other airlines during the summer, and transportation to and from the air terminal is through buses, taxis, hotel car-pickups and rental cars.

Fira from Nea Kameni volcanic Island

In 1707 an undersea volcano breached the sea surface, forming the current centre of activity at Nea Kameni in the centre of the lagoon, and eruptions centred on it continue — the twentieth century saw three such, the last in 1950. Santorini was also struck by a devastating earthquake in 1956. Although the volcano is quiescent at the present time, at the current active crater (there are several former craters on Nea Kameni), steam and carbon dioxide are given off.
Santorini has erupted many times, with varying degrees of explosivity. There have been at least twelve large explosive eruptions, of which at least four were caldera-forming.[10] The most famous eruption is the Minoan eruption, detailed below. Eruptive products range from basalt all the way to rhyolite, and the rhyolitic products are associated with the most explosive eruptions.
The earliest eruptions, many of which were submarine, were on the Akrotiri Peninsula, and active between 650,000 and 550,000 years ago. These are geochemically distinct from the later volcanism, as they contain amphiboles.
Over the past 360,000 years there have been two major cycles, each culminating with two caldera-forming eruptions. The cycles end when the magma evolves to a rhyolitic composition, causing the most explosive eruptions. In between the caldera-forming eruptions are a series of sub-cycles. Lava flows and small explosive eruptions build up cones, which are thought to impede the flow of magma to the surface.[10] This allows the formation of large magma chambers, in which the magma can evolve to more silicic compositions. Once this happens, a large explosive eruption destroys the cone. The Kameni islands in the centre of the lagoon are the most recent example of a cone built by this volcano, with much of them hidden beneath the water.
On Santorini, a deposit of white tephra thrown from the eruption is found lying up to 60 m (200 ft) thick, overlying the soil marking the ground level before the eruption, and forming a layer divided into three fairly distinct bands indicating different phases of the eruption. New archaeological discoveries by a team of international scientists, in 2006, have revealed that the Santorini event was much more massive than previously thought; it expelled 61 cubic kilometres (15 cu mi) of magma and rock into the Earth's atmosphere, compared to previous estimates of only 39 cubic kilometres (9.4 cu mi) in 1991,[29][30] producing an estimated 100 cubic kilometres (24 cu mi) of tephra. Only the Mount Tambora volcanic eruption of 1815, the 181 AD eruption of Lake Taupo, and possibly Baekdu Mountain's 969 AD eruption released more material into the atmosphere during the past 5,000 years.

Speculation on an Atlantis connection

Archaeological, seismological, and vulcanological evidence[36][37][38] has been presented linking the Atlantis myth to Santorini. Speculation suggesting that Thera/Santorini was the inspiration for Plato's Atlantis began with the excavation of Akrotiri in the 1960s, and gained increased currency as reconstructions of the island's pre-eruption shape and landscape frescos located under the ash both strongly resembled Plato's description. The possibility has been more recently popularized by television documentaries such as: The History Channel programme Lost Worlds (episode "Atlantis"), the Discovery Channel's Solving History with Olly Steeds, and the BBC's Atlantis, The Evidence that suggests that Thera is Plato's Atlantis.
Santorini is one of the 16 Decade Volcanoes.
Post-Minoan eruptive activity is concentrated on the Kameni islands, in the centre of the lagoon. They have been formed since the Minoan eruption, and the first of them broke the surface of the sea in 197 BC[10] Nine subaerial eruptions are recorded in the historical record since that time, with the most recent ending in 1950. Since then the volcano has been quiescent.

Prive or shared donkey tours

We have 30 donkeys on a two days rotation for a day off. The animals make 6 trips per day on excellent soil and walkpath conditions. Certain operation procedures for our donkeys as provided by the "Donkey Sanctuary UK".

Santorini Beach Transfers Direct

If you want to have a quick taste of the crystal clear waters of Santorini, we can provide to cruise visitors a direct transfer to our beaches by speedboat

Oia Transfers Direct

For those of you who have only a few hours to spend on Santorini, we offer the fastest and most direct way to Oia by speedboat.

Wedding Transfers in Santorini By Limo or Donkey

Luxury vehicles are at your disposal, however, there is a traditional option for those who dare.

Santorini - Ios Day Tours

Offer yourself the luxury of a relaxing day on an exotic beach. Board "Garbis", our newest boat and enjoy the trip between the islands of Santorini and Ios.

Santorini - Manganari Beach

"Blue Flag" award winner and one of the 10 best beaches in Europe

Santorini - Manganari

Manganari beach offers options to suit every taste.You can either enjoy the sun and sea in organized sections with umbrellas and sunbeds or in quieter spots for complete isolation, or have fun with the various activities and water sports provided, such as discovery dives at the famous film location of "The Big Blue" and banana or speed boat rides.
It is one of the most suitable options for families with small children as the waters are relatively shallow. If you just want to relax contemplating the eternal Aegean Sea, you can try local delicacies,fresh fish and refreshing drinks at the family-run taverns in the area.

Pilot Garbis

This is a special experience exclusive to our young guests aged under 12!
They will visit Garbis cockpit, get trained from both Captain Lefteris and Captain Artemis to learn Pilot Garbis and will assist us reaching our destinations with additional, safety and comfort.
Each assistant who successfully completeσ his\her training and behaves throughout the cruise in a manner fit to sailor, upon our arrival in Santorini will be awarded a Helmsman Diploma.
Daily Time-Table
Every Saturday, Sunday and Thursday from:
Athinios port : 11.00
Old port of Fira : 11.15
Amoudi bay in Oia : 11.30

Donkey Rides From Fira to Oia and Back

One of the many things that Santorini is famous for, is donkeys! The old means for transportation, and heavy duty work. Nowadays, a fantastic way to enjoy a traditional and quiet time.
1 hour trip
Including a 15min stop at the "Stavros" church for a traditional snack with a glass of Santo wine.
If you would like to use your own transfer to our donkey terminal.
Including bus transfer from the health center point in Fira to our donkey terminal in Oia
Including a round trip bus transfer from the health center in Fira to our donkey terminal in Oia and back

Rent a Donkey

Rent a donkey for the day (4 hours), if you were thinking of doing some photography, or just having a go and spend the day.. old style. Riding a donkey is not uncommon in Santorini, however it is.. traditional, eco friendly, memorable and... worth it!
There is minimum of 2 hours for hiring a donkey.

Donkey welfare

We have 30 donkeys on a two days rotation for a day off. The animals make 6 trips per day on excellent soil and walkpath conditions. During the trips, the donkeys are always strapped together, with a small distance from each other, while our guide walks with the animals.
The stable is specially designed under specific standard codes given by animal welfare association, for a better animal treatment. Certain operation procedures for our donkeys as provided by the "Donkey Sanctuary UK".

Wedding Transfers with donkey

Why go to your wedding with a luxury car, when you can go on a luxury donkey. We pick you up from your hotel, take you to the church and back (if required). For those looking for a real, authentic and traditional Greek wedding.
Donkey Medical
Veterinary check ups from the local authorities on annual bases.
Good quality Food and filtered water.
Resting period (a day off per rotation, free roaming in our estate).
Specialized straps (that don't wound the animal).
Custom made saddles.
Foot and general health care.
And most important… loving, professional and caring stuff.

Volcano Tours Daily from the old port

Visit and take photos of the active volcano crater, walk on its rims and leave the island with unforgettable memories!

Volcano Tours from Daily, Volcano, Caldera, Thirasia

For all tours....there is an additional volcano entrance fee of €2 per person
Volcano Tour
Sail from the Old port of Fira to Nea Kameni Island, to visit the volcano climb to its top and visit the active crater.
Volcano Hot Spring & Caldera Short Guided Tour
Sail from the old port of Fira to the volcano of Santorini in Nea Kameni Island! There you have the chance to climb on the top of the volcano, see the crater which is still active and walk on its rims!
Before the boat returns at the old port of Fira, the excursion continues to Palia Kameni Island, where you can swim in the hot springs located there.
Volcano & Caldera Guided Tour, Hot Spring, Thirassia, Oia
Sailing from the Old Port of Fira to the volcano (Nea Kameni). There you have the opportunity to climb to the top of it, see the active crater and walk arount it. Next stop is Palia Kameni, where you can swim in the hot springs located there. Right after, we sail to Thirasia Island, where you can taste something local, swim, or visit the village of Manolas on the top of Thirasia's caldera!
Last stop is the small port of Oia where you can either visit the village of Oia and return on your own, or stay on board all the way back.
Full Volcano, Hot Springs, Thirassia, Port of Oia Guided Tour with Bus Transfer
The bus will pick you up from your local meeting point and take you to Athinios port.
Your first destination is Nea Kameni Island, the volcano of Santorini. Next destination is Palia Kameni Island for swimming in the hot springs located there. Next stop is Thirasia, where you can have something to eat, swim, or visit the village of Manolas on the top of Thirasia.
Going back to the port of Athinios, the boat stops for short time at the port of Oia where anyone who wishes can disembark! Our busses will be waiting for you at Athinios port to take you back at the starting meeting point! Full Volcano, Hot Springs, Thirassia, Sunset in Oia, Guided Tour with Bus Transfer
The bus will pick you up from your local meeting point and take you to Athinios port.
First stop is the volcano in Nea Kameni Island. After that, we move on to Palia Kameni Island, where you have the opportunity to swim in the hot springs located there. Next is Thirassia island you you can have something to eat, swim, or visit the village of Manolas on the top of Thirasia.
Final stop is Oia from where you can reach the village of Oia either on foot -taking the steps all the way up- or by donkey. After sunset, our buses will be waiting for you to take you at the starting meeting point!
Afternoon Volcano, Hot Spring, Sunset and Dinner on Board Guided Tour with Bus Transfer
We beggin from your local meeting point, where we'll pick you up and take you to Athinios port. Frist stop is the volcano in Nea Kameni Island, where you can climb on top of the volcano, see the active crater and walk on its rims. Next stop is Palia Kameni where you can dive and swim in the hot springs located there
After that we visit Thirasia Island, where the boat will anchor close to shore for onboard dinner and will make our way back to Athinios port after the sun has set.
*If you wish to avoid the bus service, you can take the boat from the old port of Fira at 15:15 and you can disembark at the old port of Fira where the boat sails right after Athinios port.
-Pick up Bus Service available from: Fira - Oia - Imerovigli - Firostefani - Kamari - Perissa to Athinios Port
-Return Bus Service available from: Athinios Port only to Fira- Imerovigli - Firostefani - Kamari - Perissa
A fleet of traditional caiques invites you to an extraordinary exploration of Santorini from a different perspective. Thirteen wooden power engined sailboats, navigated by a highly experienced crew, offer their guests unforgettable experience at sea. Book your private or group boat cruise and enjoy the unique opportunity to see the volcano, dive in the hot springs and enjoy a barbeque or picnic at the island's most secluded parts.
The views of the caldera rising up to 450 metres above sea level dotted by picturesque settlements of white Cycladic houses are majestic. Still nothing can be compared to marvelling at the world's most famous sunset from the deck of a beautiful sailing boat. It is then that you will realise, that no journey to Santorini can ever be complete without a leisurely boat ride.
Daily Time-Table
11.00 – 14.00
14.00 – 17.00
10.30 – 16.30
11.45 – 17.45
11.30 – 17.30
11.30 – After sunset
14.30 (Athinios port) – After sunset
14.45 (Old port) – After sunset

Prive Sailing & Boating Daily around the Caldera

Personalized private or shared cruises for an intimate exploration of our gorgeous Santorini and the surrounding greek islands.

Sailing & Yachting Catamaran & luxury yacht cruising.

Specialized cruises...around Santorini and the surrounding islands.

Catamaran Sailing - Up to 24 persons

Our depart from marina Vlihada to the most beautiful parts of the island. First stop is the red beach which is located near the excavation of Akrotiri, moving on to the white beach, where we can make another stop in case you would like to take a swim or snorkle around.Then we sail past the Venetian lighthouse and the small isle of Apronisi to follow the caldera line from a close distance, which is a rather interesting point of view for Fira, the Old Port, Firostefani, Imerovigli and Oia, all from down bellow. Sailing on past the volcano, to the famous volcanic hot springs where once again you can take a healing swim in the sulphurous waters and around to the small island of Palia Kammeni, made by nature for snorkeling. In the meantime, our crew prepares a delicious barbecue on board mixed with local cuisine, soft beverages and local wines from various wineries of the island.

Power Yachting - Up to 6 persons

This brand new, high performance Azimut 43 motor yacht, with her own captain and crew is the ultimate solution to enjoy your cruising with family and friends and to intimately explore Santorini and the surrounding islands.
This yacht is designed, furnished and air-conditioned to the highest of standards, with a flying bridge complete with aft-surround seating, a mid-deck lower helm incorporating a luxurious salon, fully fitted kitchen and exterior aft-seating with dive platform. Below the decks, you can relax in the comfortable "en-suite" vip double bedroom or the aft double cabin with a second fully equipped bathroom and shower.
Should any of our customers wish to compile their own program, whether it is a matter of hours or days, visiting either Santorini or other islands of their choice, we would be happy to discuss itinerary and prices.
We offer complimentary wines from our local wineries on Santorini, soft refreshments, a Greek buffet with cold appetizers. Also transfers from/to the hotel complimentary from us.
Whether you are looking for a sunny daytime trip or a romantic sunset cruise with your loved ones, there is no better place than upon our catamaran "Caldera".
Our crew consists of professional, well experienced sailors who are dedicated in making your cruise with us the most memorable part of your vacation

Prive mini-bus Tours Also in available for V.I.P.s

The most effective way to experience Santorini. Our vehicles will take up to 16 passengers to all the main points of the island

Mini Bus Tours

Personilized guided tours for prive or shared groups.
Avoid the husttle...enjoy good service on the fast lane.

Guided tours and sight seeing in Santorini

There is a variety of destinations to visit while staying in Santorini. Every tour is tailored to exactly how you want it to be. We can see together what options are there for you, once you let us know of what would you like to visit and make the most efficient schedulle possible.
Is it museums, beaches, beautiful landscapes or food and wine?
Archeological Museum
Prehistoric Museum
Byzantine Museum
Akrotiri Excavation Site
Akrotiri Wall Paintings
Minerals Museum
Ancient Music Instrunments
Cultural Museum

Transfer Services and More

Island 2 Island Transfer

From Santorini to the surrounding islands. Ios, Sikinos, Folegandros, Anafi, Amorgos and Mykonos with our finest boat "Garbis".

Mini Bus Transfers

From the port or airport to.. anywhere. Available for any kind of transfer from any location to any destination on the island and back.

Oia Transfer Direct transfer for Santorini cruise visitors

For those of you who have only a few hours to spend on Santorini, we offer the fastest and most direct way to Oia by speedboat.

Beach Transfers Direct transfer for Santorini cruise visitors

Again, if you who have only a few hours to spend, we offer the fastest way to the unique beaches of Santorini by speedboat.

V.I.P. Transfers Santorini

Private and comfortable transfer services available at any time and any location, with a wide selection of luxury vehicles

Wedding Transfers Santorini

A selection of luxury cars is available for that important day. There is also a donkey option, cause old ways are the best ways.

Diving in Santorini Explore the other side of Santorini

Daily....for the day or more.
Always indluding: Diving equipment, transfer, snacks and beverages.
Snorkeling Trip- 2 Different Sites
09.30 - 14.00, on 2 locations.
Crystal clear waters, stunning volcanic topography and a variety of marine life, is there for you to explore.
Tank Dive For Certified Divers
Most of our dive sites take around 20 minutes to reach and we like to dive for around 45 minutes at each spot we visit. A PADI Divemaster or Instructor will guide you and help you log your dives upon returning to the dive centre.
Discover Scuba Diving – Training Dive for non certified divers
Specially designed for begginers, this is shore dive in a suitable location.The dive instructor is with you every step of the way.
Tank Dives in 2 different dive sites for Certified divers
You will join our diving experts to visit two exceptional diving locations for a more advanced experience.
Discover Scuba Diving – 1 Training Dive & 1 Dive for non certified divers
Another option for begginers diving from shore, this time including 2 dives, one for training purposes and an actual dive. This is an afternoon only activity (16.30 - 19.00).
Private Dive Guide for Certified Divers
You will join our diving experts to visit two exceptional diving locations for a more private and advanced diving experience.
There are over 20 diving locations around the island, so should you wish to dive another day with us during your stay here, we have plenty for you to explore!

Diving Packages

The choice of location depends on the weather so we make our plans on the day. However there are plenty of dive sites so in those five days you will be able to visit most of them. Generally we have cave diving, reef diving, wall diving and wreck diving.
6 tank dive
For this pacakge you will join our morning trip with other divers. You will need 3 days to complete the package, because in every trip we do 2 tank dives in 2 different locations.
€340 per person
10 tank dive
Again you will join our morning trip with more divers. You will need 5 days to complete the package, because in every trip we do 2 tank dives in 2 different locations.
Our centre is a PADI RESORT, a fact saying that it is worldwide known as a diving centre and certified from BUREAU VERITAS QUALITY INTERNATIONAL HELLAS in our services.
Teaching classes are equipped with all necessary equipment, like high-tech air compressors for better, faster and safer air reloading. We also have 3 speedboats available for the diving excursions and excellent educated stuff keeping themeselves up to date with anything consering our field of practice and.. they are more than happy to answer all your diving questions.
All diving sites are rich with marine life! Such as scorpion fishes, lobsters, octopi, morays, groupers, spirographs and a lot of beautiful and colorful kinds of sponges!
Safe diving with small groups and the individual care is our priority.
Diving Includes
Free pick up from/to hotel.
All the diving equipment.
Diver Guide for certified divers and Dive Instructor for non-certified ones.
Speedboat transfer to/from the diving sites
Every dive lasts up 40 min.
Divers & snorkelers traveling on the same speedboat
We have a break between dives, including a snack and water
Mornings Trips: 09:30 – 15:00 / Afternoon Trips 16:30 – 19:30
There is an additional charge if you are located in Oia.
Hotel pick up times, may vary, depending on your location.
Time spent underwater and weather conditions apply.

Wine Tours from Try the best wines of Santorini

A wine specialist....and very special wines at your disposal.

Including Greek wine and Greek food

Visit some of the largest wineries of Santorini for a taste of the best of the local produce and follow that with a visit to the wine museum of Santorini, to have a look at images of the past and how wine was made in older days. We end up in an exclusive catering outlet, for creative local "meze", which is basically a variety of well prepared Greek starters to accompany... some more wine!
Gia mas!


Manganari Garbis WindroseYou are in Santorini, spellbound by this island -which seems as if it has emerged from the depths of the sea in the middle of the Aegean-, full of amazing pictures of the imposing volcano and the stunning sunsets and wonder if there's anything that could complete this dream…
Now you have the opportunity to live something overwhelming, out of the ordinary!
Offer yourself the luxury of a relaxing day on an exotic beach.Board "Garbis", the new passenger vessel of the Boatmen Union and enjoy a safe, comfortable trip to Manganari in Ios.As you approach, the breath-taking beauty of the landscape with the golden sand and the turquoise waters set once again a scene of "The Big Blue"…
And as you are eager to find yourself in the sea's cool embrace, another pleasant surprise awaits: a speed boat takes you to the beach, creating the feeling that Manganari welcomes you as its honorary guest, a VIP!
Manganari beach offers options to suit every taste.You can either enjoy the sun and sea in organized sections with umbrellas and sunbeds or in quieter spots for complete isolation, or have fun with the various activities and water sports provided, such as discovery dives at the famous film location and banana or speed boat rides.
Being awarded the blue flag and one of the 10 best beaches in Europe, it is one of the most suitable options for families with small children as the waters are relatively shallow.
On the other hand, if you just want to relax contemplating the eternal Aegean Sea, you can try local delicacies,fresh fish and refreshing drinks at the family-run taverns in the area.
A wonderful experience accessible to all, as the organization, courtesy and comfort show that the Boatmen Union succeeded in offering the ultimate escape, making all its guests feel unique.


Launched in July 2013, Garbis is the first luxury passenger vessel entirely built in Santorini at the Shipyard of the Boatmen Union in Vlychada.
It was named after the turbulent south-west wind and it is the realization of a dream to set new standards of high-quality services, seaworthiness, safety and style.
It accommodates 180 passengers in the main and upper decks. In the main deck there is the air-conditioned indoor lounge with a fully equipped bar (for 78 passengers) and two WCs with 4 vacuum toilets and sinks.
The vessel is designed to have excellent sea-keeping characteristics in the Aegean Sea conditions due to the form of the hull and its special stabilizer system.
Boatmen Union of Thira is the owner and operator of Garbis.
For the Boatmen Union of Thira, offering jobs to more than 70 families of the island, the main principle is prompt assistance to every social need in its field of activity.
The Union finances schools, charitable organizations, trade unions, sports clubs, cultural associations, and has been supporting for whole decades the Santorini Volcano Study and Monitoring Institute (I.M.P.I.S.)
The reason why we feel so confident about the high specifications and quality of our services, is not merely our own constant efforts, but also the actual acknowledgement by the competent authorities, our partners and simple visitors.
Apart from the official ISO certifications, numerous letters by the state institutions and local authorities confirm our excellent operational action and social contribution.
It is a real joy for all of us when visitors who have benefited from Thira Boatmen's readiness and effectiveness at hard personal moments send a simple letter of thanks to the Union's Management.
Besides, prompt service and safety is our non-negotiable goal.
We strictly observe the rule of political neutrality; we respect and cooperate with all representatives of the state and the Authorities. This is evidenced by the absolute appreciation shown by political officials to the Union's Governing Board, members and staff.
From the sailor to the captain, from the ropeman to the President, the Union's mission is summarized in a triptych which we hold to unswervingly:
Spiridakos Yacht Cruises specializes in cruises around Santorini and the surrounding Greek Islands.
If you are looking for the leading company in catamaran sailing and yacht cruises your guaranteed choice is Spiridakos.
We offer Santorini Cruises, daytime and sunset, upon our luxury motor yacht "Oceanis" and upon our sailing catamaran "Caldera" & "Caldera II", which are the best sailing vessels of their class.
These magnificent, high performance sailing vessels, with their own captain and crew, offer professionalized cruises for you, your family and friends, giving you the chance to intimately explore the beautiful and historical island of Santorini and the surrounding Greek islands, in the hypnotizing deep blue waters of the Aegean and Eastern Mediterran
Captain Leo and his crew welcome you on board the M/Y Oceanis where you can experience a voyage beyond the threshold of the ordinary. This brand new, high performance azimut 43 motor yacht, unique for its sleek style, with her own captain and crew is the ultimate solution for you to enjoy your cruise with family and friends and be able to intimately explore santorini and the surrounding greek islands, in the hypnotizing deep blue waters of the aegean and the eastern mediterranean sea.
The M/Y Oceanis is designed, furnished and air-conditioned to the highest of standards, with a flying bridge complete with aft-surround seating, a mid-deck lower helm incorporating a luxurious salon, fully fitted kitchen and exterior aft-seating with dive platform. The salon can also be converted into a third sleeping area by lowering the electronically operated dining table. Below decks, one can relax in the comfort of the "en-suite" vip double bedroom or the aft double cabin with a second fully equipped bathroom and shower.
If it's a daytime or sunset cruise that your heart desires we have everything you can imagine in order to spoil you, offering cruises where you can absorb everything santorini has to offer from its volcano and the famous hot springs where you can stop to swim, magnificent coves and breath taking views up to cruises to the greek islands of your choice. All our cruises include leisure activities, barbecues, and wines from our local wineries, fruit and vegetables from the local farmers, fresh seafood and cold dishes. Transfers from your hotels to our marina in vlychada are free of charge as is all necessary equipment for snorkeling in our beautiful and famous bays.
Captain Leo welcomes you upon the catamaran "Caldera" where your holiday fantasies will come true. Experience the voyage of a lifetime and reserve memories that you will have long after you leave our beautiful santorini
Our magnificent, brand new, catamaran lagoon 420( Caldera) sailing yacht, with their own captain and crew, offer personalized private or shared cruises for an intimate exploration of our gorgeous santorini and the surrounding greek islands.
If it's a romantic time with your loved one or an exciting day cruising with friends we have something to offer you for anythng you had in mind.
Whilst taking in the striking landscape of the santorinian sunset you can also enjoy swimming, sunbathing and snorkeling in private bays like the famous volcanic hot springs. Satisfy your appetite with our famous greek dishes, enjoy our rich barbecue on board that we have to offer, with fresh seafood and taste not only our cullinary skills but also the history of santorini which will amaze you and the cultural diversity which will intrigue you.
Our motto here is that your safety and satisfaction come first so hop aboard and let us take you on a once in a leftime journey that you will never forget.
Our S/Y "Caldera II" is the latest of the lagoon range offering smooth and fast sailing cruises. With exceptional expertise it offers 4 cabins with 2 separate washroom and shower.With her simple deck layout, practicability,security and comfort are guaranteed.
Life should be about memories so give yourself a break from the stress of everyday life and let your adventure begin on our S/Y "Caldera II". While the sun sets, dine luxuriously with our buffet on board, prepared especially for you with local delicacies, greek salads, chicken souvlakia, greek appetizers,dips among others.
Enjoy a chilled glass of santorinian wine from the local wineries of the island whilst watching a captivating sunset and enjoying the view. Wine and dine your way back to shore and by the end of the night, you also shall be a part of our Greek culture.
Captain Leo and his crew are professional, well experienced sailors who are dedicated to making your cruise with us the most memorable part of your vacation.
Santorini is the most extraordinary island in the Aegean. You sail into a strange, enclosed sea, shut off by the Burnt Islands. The volcanic cliffs of Santorini are red, brown or greenish, surmounted by a string of white villages. It is rather like a model of a monster's jaw made by some infernal dentist; a sinister and alarming place, like nowhere else.
Santorini is the last of the Cyclades island to the South. The closests islands are Ios, Folegandros, Sikinos to the North, Anafi and Amorgos to the East and Crete to the South.
We refer to Santorini as one, but actually is complex of five islands. Santorini (Thira) is the main island and around it Thirasia and Aspronisi (parts of the ancient Stroggili) and the two volcanic islands Palea Kameni and Nea Kameni.
It was one island named Stroggili (circle in Greek) until about 1645 BC, when the volcano in the middle of the island erupted and Caldera was created. The two volcanic islands appeared much later from various eruptions starting 157 BC and the last one to be in the 20th century (1950). Today the landscape includes vineyards, fig trees, caves and churches.
Santorini is connected to Piraeus, Thessaloniki, Crete, Rhodes, Kos and all the major Cyclades islands (Mykonos, Paros, Naxos, Ios, Sifnos, Milos, Tinos, Syros) by boat and Athens and many countries direct by plane. For more information about Santorini holidays, visit our Santorini holidays guide website


Όνομα Το όνομα της νήσου "Θήρα" προέρχεται από τον αρχαίο Σπαρτιάτη Θήρα που από τη Σπάρτη προερχόμενος αποίκησε πρώτος τη νήσο αυτή. Το δε όνομα "Σαντορίνη" προέρχεται από τους διερχόμενους Φράγκους Σταυροφόρους οι οποίοι κατά το πέρασμα τους στέκονταν για ανεφοδιασμό κοντά σε εκκλησία της Αγίας Ειρήνης, που βρίσκεται στη σημερινή περιοχή της Περίσας πίσω από τον ιερό ναό του Τιμίου Σταυρού (την αποκάλεσαν Σάντα Ιρίνα), η οποία υπήρχε στο νησί.Αρχικά υπήρχε η άποψη ότι η εκκλησία αυτή ήταν το παρεκκλήσι της Αγίας Ειρήνης που υπήρχε στη Θηρασιά, σήμερα θεωρείται πιθανότερο να πρόκειται για τη μεγαλοπρεπέστατη παλαιοχριστιανική τρίκλιτη βασιλική της Αγίας Ειρήνης στη Θήρα, τα ερείπια της οποίας ανακαλύφθηκαν το 1992. Πριν τη μεγάλη ηφαιστειακή καταστροφή των προϊστορικών χρόνων η νήσος ήταν στρογγυλή και είχε το όνομα Στρογγύλη, ενώ αργότερα απέκτησε τα ονόματα Καλλίστη ή Καλλιστώ (Αρχαία Ελληνικά καλλίστη: "η πιο όμορφη"), Φιλητέρη ή Φιλωτέρα, Καλαυρία, Καρίστη, Τευσία, Θηραμένη καθώς και Ρήνεια. Επί τουρκοκρατίας οι Τούρκοι την ονόμαζαν "Δερμετζίκ" ή "Διμερτζίκ" (= μικρός μύλος), πιθανώς από τους πολλούς μικρούς ανεμόμυλους που ξεχώριζαν από μακριά.
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας επίσημα καθιερώθηκε το όνομα "Θήρα", πλην όμως οι ξένοι χάρτες συνέχισαν να την ονοματίζουν "Σαντα-Είρηνα" από την οποία και παρέμεινε με μικρή παραφθορά από τους Έλληνες ως "Σαντορίνη" (αντί του ορθότερου Σαντορήνη).
Γεωγραφία Η Σαντορίνη βρίσκεται σε γεωγραφικό πλάτος από 36o 19' 56" έως 36o 28' 40" Βόρειο και γεωγραφικό μήκος από 25o 19' 22" έως 25o 29' 13" Aνατολικό. Η σημερινή ημικυκλική και περισσότερο πεταλοειδής μορφή της νήσου οφείλεται στις κατά καιρούς ηφαιστειακές εκρήξεις που μετέβαλαν το αρχικό στρογγυλό σχήμα της. Η όψη της από τη πλευρά του ηφαιστείου παρουσιάζεται βραχώδης και απόκρημνη σε αντίθεση με την ομαλότητα του εδάφους της στο υπόλοιπό της. Η επιφάνειά της, 76,19 τετραγωνικά χιλιόμετρα, είναι κατά το πλείστον ελαφρόπετρα πολύ δεκτική σε καλλιέργεια. Στο ΝΑ τμήμα της, βρίσκεται το βουνό του Προφήτη Ηλία με το ομώνυμο μοναστήρι του 18ου αιώνα, το οποίο έχει υψόμετρο 567 μέτρα και αποτελείται από τιτανώδη βράχια και λευκό μάρμαρο. Αυτά τα ασβεστολιθικά πετρώματα είναι τα παλαιότερα της Σαντορίνης και σχημάτιζαν ένα μικρό νησί πριν αρχίσει η ηφαιστειακή δραστηριότητα. Συνέχεια αυτού είναι το Μέσα Βουνό ή Βουνό του Αγίου Στεφάνου, λόγω του παλαιοχριστιανικού ναού που υπάρχει εκεί και το οποίο έχει υψόμετρο 366 μέτρα. Ο ενδιάμεσος αυχένας που συνδέει τα δύο βουνά αποκαλείται Σελλάδα. Η περίμετρος της Σαντορίνης είναι περίπου 36 ναυτικά μίλια και παρουσιάζει έξι όρμους: Το Αμμούδι ή Άγιος Νικόλαος, στη Πάνω Μεριά (Οία Θήρας), τηςΑρμένης, επίσης στη Πάνω Μεριά, τον όρμο Μουζάκι, τους όρμους Φηρών και Αθηνιού και τον όρμο του Μπάλου στο Ακρωτήρι.
Γενικά η Σαντορίνη είναι άνυδρος και ξερή, χωρίς λίμνες, ποταμούς, ρεματιές ή χαράδρες. Οι αρδευτικές ανάγκες της καλύπτονται κυρίως από γεωτρήσεις που γίνονται στο υπέδαφός της, όπου συγκεντρώνεται κυρίως το βρόχινο νερό. Υφίστανται στη νήσο τρεις κύριες πηγές καθώς και τέσσερις ιαματικές πηγές. Το έδαφος του νησιού είναι ηφαιστειογενές, πεδινό στο μεγαλύτερο μέρος του και βραχώδες από την πλευρά του ηφαιστείου.Το έδαφος είναι εύφορο και ευνοεί την καλλιέργεια των αμπελιών, της φάβας και της ντομάτας (άνυδρη και μικρόκαρπη ποικιλία). Στο νησί καλλιεργούνται 15.000 στρέμματα με αμπελώνες, ενώ σχεδόν τα μισά (7.100 στρέμματα) καλλιεργούνται στην περιοχή της Οίας.Η υψηλότερη κορυφή είναι ο Προφήτης Ηλίας (567μ.). Πριν αρχίσει η ηφαιστειακή δραστηριότητα στη Σαντορίνη, πριν 2 με 2,5 εκατομμύρια χρόνια, στη θέση της Σαντορίνης υπήρχε ένα μικρό νησί που αποτελούταν από μεταμορφωσιγενή πετρώματα, κυρίως μεταμορφωμένους ασβεστόλιθους και σχιστόλιθους. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα αρχικά έλαβε χώρα στη περιοχή του Ακρωτηρίου και στις νησίδες Χριστιανά Θήρας. Αυτά τα πετρώματα σήμερα έχουν αλλοιωθεί έντονα. Στη συνέχεια, πριν 500.000 χρόνια περίπου, δημιουργήθηκε στα βόρεια του νησιού το ηφαίστειο της Περιστερίας, το οποίο παρήγαγε ανδεσιτικές λάβες. Σήμερα υπολείμματα του ηφαιστείου αυτού βρίσκονται στο Μικρό Προφήτη Ηλία και το Μεγάλο Βουνό. Συγχρόνως μικρότερα ηφαίστεια - κώνοι σκωρίας ήταν ενεργά προς τα νότια, στον Μπάλο, Κόκκινη Παραλία και Κοκκινόπετρα. Στη συνέχεια μέχρι πριν 200.000 χρόνια, δημιουργείται ένα ασπιδωτό ηφαίστειο που ενώνει όλα τα επιμέρους νησιά. Αυτή η φάση τελειώνει με μια σειρά ισχυρών εκρήξεων δημιουργεί την πρώτη καλντέρα. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα παρατηρείται ξανά πριν 180.000 χρόνια. Μια δεύτερη καλντέρα δημιουργείται πριν 40.000 με 60.000 χρόνια από ισχυρές εκρήξεις. Στη συνέχεια σχηματίζονται ηφαίστεια του Σκάρου και της Θηρασιάς, τα οποία καταστρέφονται από την έκρηξη του Ρίβα πριν 21.000 χρόνια. Τον 17ο αιώνα π.Χ. λαμβάνει χώρα η μινωική έκρηξη, η οποία δίνει στην καλντέρα το σημερινό της σχήμα. Η μινωική έκρηξη είναι από τις μεγάλυτερες των ιστορικών χρόνων και είχε σημαντικό αντίκτυπο στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο όγκος των ηφαιστειακών αναβλημάτων υπολογίζεται ανάμεσα σε 39 και 61, ίσως και 99 κυβικά χιλιόμετρα και κάλυψαν με ένα στρώμα πάχους δεκάδων μέτρων τη Σαντορίνη. Η δραστηριότητα κατά τους ιστορικούς χρόνους δημιούργησε τις νησίδες Νέα Καμένη Θήρας και Παλαιά Καμένη Θήρας μέσα στην καλντέρα.
Η ηφαιστειακή δραστηριότητα στη Σαντορίνη είναι αποτέλεσμα της καταβύθσης της Αφρικανικής πλάκας κάτω από την Ευρασιατική, ή ακριβέστερα την υποπλάκα του Αιγαίου. Η καταβυθίση γίνεται με ταχύτητα 5 cm/έτος προς τα βορειοανατολικά με γωνία 30-40°, και το όριο μεταξύ των δύο πλακών βρίσκεται στην ελληνική τάφρο νότια της Κρήτης. Πλάκα της Αφρικής λιώνει σε μεγάλο βάθος και στη συνέχεια τα λιωμένα πετρώματα ανέρχονται στην επιφάνεια και σχηματίζουν τα ηφαίστεια των Μεθάνων, της Μήλου, της Σαντορίνης και της Νισύρου, τα οποία αποτελούν το Ηφαιστειακού Τόξου του Νοτίου Αιγαίου. Το σύμπλεγμα της Σαντορίνης, που περιλαμβάνει επίσης τις νησίδες Χριστιανά και το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπο, είναι το πιο ενεργό του τόξου.
Kλίμα Η Σαντορίνη σύμφωνα με την αναθεώρηση της Κλιματικής κατάταξης Κoppen έχει εύκρατο ερημικό κλίμα (BWh) και μαζί με την Ανάφη αποτελούν τις μοναδικές περιοχές στην Ευρώπη με αυτού του είδους το κλίμα. Έτσι, το κλίμα της Σαντορίνης είναι ιδιόμορφο και παρόλο που είναι το νοτιότερο νησί των Κυκλάδων είναι και το ψυχρότερο. Αυτό οφείλεται κυρίως στους βορειοανατολικούς ανέμους, ωστόσο ο χειμώνας είναι ήπιος με μέση θερμοκρασία περίπου 10ο C. Το χειμώνα παρουσιάζονται συχνές βροχοπτώσεις, ενώ το καλοκαίρι δεν βρέχει σχεδόν ποτέ με αποτέλεσμα η Σαντορίνη να αποτελεί πόλο έλξης πολλών τουριστών απ' όλο τον κόσμο.
Διοικητική Διαίρεση της Σαντορίνης
Με βάση το Σχέδιο Καποδίστριας, το μεγαλύτερο μέρος της Σαντορίνης καθώς και τα νησιά Ασπρονήσι και Άνυδρος, το σύμπλεγμα νησιών Χριστιανά, και η Παλαιά και η Νέα Καμένη ανήκουν διοικητικά στον Δήμο Θήρας, ο οποίος έχει πρωτεύουσα τα Φηρά και αποτελείται από τα Τοπικά Διαμερίσματα Θήρας (2.291 κάτοικοι), Ακρωτηρίου (450), Βόθωνος (671), Βουρβούλου (475), Εμπορείου (2.465), Έξω Γωνιάς (375), Επισκοπής Γωνιάς (1.430), Ημεροβιγλίου (503), Καρτεράδου (1.108), Μεγαλοχωρίου (460), Μεσαριάς (1.480) και Πύργου Καλλίστης (732). Το υπόλοιπο τμήμα του νησιού μαζί με τη νήσο Θηρασία ανήκει διοικητικά στην Κοινότητα Οίας με πρωτεύουσα την Οία, η οποία αποτελείται από τα Κοινοτικά Διαμερίσματα Οίας (962) και Θηρασίας (268). Με βάση το Πρόγραμμα Καλλικράτης τα Κοινοτικά Διαμερίσματα της Οίας και της Θηρασιάς συμπεριλαμβάνονται πια στο Δήμο Θήρας.
Το 726 έγινε έκρηξη στη βορειοανατολική πλευρά της Παλαιάς Καμένης και εμφανίστηκε νέο νησί, το οποίο γρήγορα ενώθηκε με αυτήν. Η έκρηξη θεωρήθηκε ως δείγμα θεϊκής οργής κατά του Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Λέοντος Γ' του Ισαύρου, ο οποίος ήταν εικονομάχος. Οι αντίπαλοι του αυτοκράτορα χρησιμοποίησαν το γεγονός για να υποκινήσουν εξέγερση, η οποία τελικά εκδηλώθηκε το 727, τόσο στις Κυκλάδες όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Αρχηγός της επανάστασης ήταν ο τουρμάρχης της Ελλάδας Αγαλλιανός και ο Στέφανος. Οι επαναστάτες όρισαν άλλο αυτοκράτορα, έναν Κρητικό που ονομαζόταν Κ
οσμάς, και πλεύσανε προς την Κωνσταντινούπολη. Ο στόλος καταστράφηκε με το υγρό πυρ, στις 18 Απριλίου του 727, ενώ από τους αρχηγούς της επαναστάσεως, ο μεν Αγαλλιανός ρίχτηκε στη θάλασσα, οι δε Στέφανος και Κοσμάς παραδόθηκαν και αποκεφαλίσθηκαν. Από την πρώτη Άλωση του Βυζαντίου έως την Επανάσταση του 1821
Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, ο Μάρκος Σανούδος, ίδρυσε το δουκάτο του Αιγαίου με έδρα τη Νάξο (1207). Τα υπόλοιπα νησιά που περιλάμβανε το Δουκάτο του Αιγαίου ή Δουκάτο της Νάξου ήταν η Σύρος, η Κίμωλος, η Μήλος, η Ίος, η Θήρα και η Ανάφη. Η Θήρα και η Θηρασία παραχωρήθηκαν στον Ιάκωβο Μπαρρότσι και παρέμειναν στην οικογένεια αυτή, με μικρά διαλείμματα, ως το 1480. Τότε η Θήρα δόθηκε ως προίκα από το δούκα της Νάξου Ιάκωβο Γ΄ Κρίσπι στην κόρη του Φιορέντσα και στον σύζυγό της Δομίνικο Πιζάνι, γιο του δούκα της Κρήτης. Το νησί, λίγο μετά το θάνατο του Ιακώβου Κρίσπι, καταλήφθηκε από τον αδελφό του Ιωάννη και προσαρτήθηκε στη Νάξο. Κατά τους χρόνους της άλωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, πολλές ελληνικές χώρες παρέμεναν κάτω από λατινική κυριαρχία.
Κατά το 1537 η Θήρα, ακολουθώντας τη μοίρα και των άλλων νησιών του Αιγαίου, δέχτηκε τις επιδρομές του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα. Ο Μπαρμπαρόσα απέσπασε την Κέα, τη Μύκονο και τη Θήρα από τη λατινική κυριαρχία και ανάγκασε τους δυνάστες των νησιών να αναγνωρίσουν την επικυριαρχία του Σουλτάνου. Η Θήρα περιήλθε τελικά στους Τούρκους το 1566, με εξαίρεση το καστέλι του Ακρωτηρίου, το οποίο πέρασε στα χέρια των Τούρκων το 1617. Όταν το 1579 πέθανε ο Ισπανοεβραίος Ιωσήφ Νασί, στον οποίο είχαν παραχωρηθεί οι Κυκλάδες από την Υψηλή Πύλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι νησιώτες έστειλαν πρεσβεία στο σουλτάνο Μουράτ Γ΄(1574 – 1595) για να ζητήσουν χορήγηση προνομίων. Στους απεσταλμένους των νησιών ανήκαν και εκπρόσωποι της Σαντορίνης. Με ορισμό που εκδόθηκε το 1580, στα νησιά των Κυκλάδων παραχωρήθηκαν σημαντικά προνόμια, τα οποία ανανεώθηκαν το 1628 – 1629 και αργότερα. Το καθεστώς των προνομίων βοήθησε στην οργάνωση συστήματος αυτοδιοίκησης και στην ανάπτυξη εμπορικής δραστηριότητας σε αυτά. Παρά το άγονο έδαφος και τους καταστρεπτικούς σεισμούς που έπλητταν το νησιωτικό σύμπλεγμα της Σαντορίνης – όπως επικράτησε να ονομάζεται κατά τη Βενετοκρατία – παρουσίασε επίδοση στη γεωργία και στη ναυτιλία. Το 1770 ο πληθυσμός του νησιού έφθανε τους 9.000 και όπως προκύπτει από το ποσό του φόρου που κατέβαλλε το νησί, πρέπει να ήταν ευπορότερο σε σύγκριση με τα άλλα νησιά. Στις αρχές του 19ου αιώνα η οικονομική ευρωστία του νησιού συνεχιζόταν, όπως επίσης και η επίδοση στο ναυτικό. Το 1807, κατά τη ναυτολογία που πραγματοποίησε η Πύλη για την αντιμετώπιση των αναγκών της στη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου, η Θήρα υποχρεώθηκε να αποστείλει στον τουρκικό ναύσταθμο 50 ναύτες, όσους δηλαδή και η Μύκονος, γεγονός που φανερώνει τη μεγάλη ανάπτυξη του ναυτικού του νησιού. Ανάπτυξη παρατηρήθηκε επίσης κατά τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας και στην παιδεία, ενώ η μονή του Προφήτη Ηλία στο νησί αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα μοναστηριακά κέντρα των Κυκλάδων.
Στις 5 Μαΐου του 1821 ο καπετάνιος Ευάγγελος Ματζαράκης σήκωσε την σημαία της επανάστασης στην Σαντορίνη.
Μετά την απελευθέρωση της Σαντορίνης και την ένταξή της στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος το 1830, η κύρια πηγή εισοδήματος ήταν το εμπόριο και η ναυτιλία. Το 1852, η Σαντορίνη, με 7.222 κατοίκους είναι το δεύτερο σημαντικότερο εμπορικό κέντρο μετά της Σύρο στις Κυκλάδες, με συναλλαγές κυρίως με τη Ρωσία, η οποία είναι η κύρια χώρα εισαγωγής σαντορινιού κρασιού. Μια άλλη σημαντική πηγή εισοδήματος ήταν η καλλιέργεια αγροτικών προϊόντων και ιδίως η παρασκευή κρασιού.
Το ηφαίστειο της Σαντορίνης άρχισε να εκρύγνειται τις 26 Ιανουαρίου 1866. Πριν την έκρηξη παρατηρήθηκε αύξηση της θερμοκρασίας των νερών κοντά στη νέα Καμένη. Η έκρηξη περιλάμβανε την έκχυση λάβας και τη δημιουργία δόμων. Ένας σεισμός 6,1 ρίχτερ έλαβε χώρα τις 30 Ιανουαρίου και προκάλεσε ζημίες σε 50 σπίτια και δύο εκκλησίες. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία η έκρηξη τελείωσε τις 15 Οκτωβρίου 1870. Η έκρηξη έλαβε χώρα στο κρατήρα του Αγ. Γεωργίου και της Αφρόεσσας, δημιούργησε τις νησίδες του Μαΐου που σήμερα έχουν καταβυθιστεί, και τριπλασίασε την έκταση της παλαιάς Καμένης
Τις 28 Ιουλίου 1925 παρατηρήθηκαν σεισμικές δονήσεις, προειδοποιώντας τους κατοίκους ότι μια έκρηξη επίκειται. Στην περιοχή των Κόκκινων Νερών, ανάμεσα στις νησίδες Νέα και Μικρή Καμένη, η θερμοκρασία της θάλασσας αυξήθηκε και η θάλασσα άλλαξε χρώμα. Η έκρηξη ξεκίνησε τις 25 Αυγούστου με φρεατικές εκρήξεις, ενώ αργότερα παρατηρήθηκαν εκρηκτικές στήλες με ηφαιστειακή στάχτη που έφτασε σε ύψος 3,5 χιλιομέτρων. Η δραστηριότητα επικεντρώθηκε στον ηφαιστειακό δόμο Δάφνη, από όπου εκχύθηκε λάβα και οδήγησε στην ένωση της Νέας και την Μικρής Καμένης. Η πρώτη φάση της έκρηξης τελείωσε το 1926. Ένας δεύτερος, μικρότερος δόμος που σχηματίστηκε σε νέα έκρηξη το 1928 πήρε το όνομα Ναυτίλος. Το ηφαίστειο εξερράγει ξανά το 1939, και δημιούργησε τους δόμους Τρίτωνα, Κτενά κα Φουκέ και τις ροές λάβας Σμιθ, Ρεκ και Νίκης. Έκρηξη τελείωσε τον Ιούλιο του 1941. Η πιο πρόσφατη έκρηξη του ηφαιστείου έλαβε χώρα από τις 10 Ιανουαρίου 1950 μέχρι 2 Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου και δημιούργησε το δόμο του Λιάστικα. Αυτά τα ηφαιστειακά πετρώματα είναι τα πιο πρόσφατα που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα.
Κατά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η Σαντορίνη καταλήφθηκε πρώτα από Ιταλικές (το 1941) και έπειτα, το 1943 από Γερμανικές δυνάμεις κατοχής. Στις 9 Ιουλίου 1956 σημειώθηκε κοντά στην Αμοργό σεισμός εντάσεων 7,8 ρίχτερ, ο οποίος ήταν ο ισχυρότερος που έλαβε χώρα στην Ευρώπη κατά τον 20ο αιώνα. Ο κύριος σεισμός, μαζί με ένα μετασεισμό 6,9 ρίχτερ που ακολούθησε 12 λεπτά, προκάλεσαν εκταμένες καταστροφές σε Σαντορίνη, Αστυπάλαια, Ανάφη, Κάλυμνο, Λέρο, Αμοργό και Πάτμο, 53 θανάτους, καθώς και ένα από τα μεγαλύτερα τσουνάμι στο Αιγαίο, με ύψος μέχρι 25 μέτρα. Μετά αυτό το γεγονός μεγάλο μέρος του πληθυσμού έφυγε από το νησί. Τη δεκαετία του 1960 άρχισε να αναπτύσσεται ο τουρισμός στην Σαντορίνη, φτάνοντας στο αποκορύφωμα του στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Από τότε ο τουρισμός στο νησί γνωρίζει συνεχή ανάπτυξη, έχοντας καταστήσει πλέον την Σαντορίνη σε ένα από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς σε διεθνές επίπεδο. Οι κρουαζιέρες ξεκινούν στο νησί από Μάρτιο και συνεχίζονται μέχρι και τέλη Νοεμβρίου, έχοντας επεκτείνει χρονικά πολύ την τουριστική περίοδο. Τους καλοκαιρινούς μήνες περισσότερα από 30 με 40 τσάρτερς από κάθε γωνιά του κόσμου προσγειώνονται στο αεροδρόμιο του νησιού. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και τους χειμερινούς μήνες οι επισκέψεις τουριστών στο νησί δεν σταματούν, ιδιαίτερα από χώρες της Ασίας. Η τεράστια τουριστική ανάπτυξη της Σαντορίνης είναι φυσικό να έχει αλλοιώσει και τον χαρακτήρα του νησιού. Εκατοντάδες νέα κτίσματα έχουν κάνει την εμφάνιση τους παντού και οι περίφημες αγροτικές καλλιέργειες του νησιού και οι αμπελώνες του έχουν περιοριστεί κατά πολύ σε έκταση, δίνοντας την θέση τους σε πολυτελείς ξενοδοχειακές μονάδες, μπαρ, εστιατόρια κλπ. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Σαντορίνη μεγάλος αριθμός μπαρ και νυχτερινών κέντρων λειτουργεί χωρίς τις απαιτούμενες πολεοδομικές ή υγειονομικές άδειες, δημιουργώντας προβλήματα στους μόνιμους κατοίκους του νησιού. Οικονομικός και κοινωνικός χώρος
Μετά την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους ξεκινά σταδιακά ο μετασχηματισμός της ελληνικής κοινωνίας ενώ η εκβιομηχάνιση βραδυπορεί. Η χώρα εξειδικεύεται σταδιακά στην εξαγωγή αγροτικών προϊόντων και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ελληνικό και ευρωπαϊκό, και η ναυτιλία αποτέλεσε μοχλό για τον εκσυγχρονισμό του αγροτικού τομέα κι ευρύτερα της οικονομίας. Την εποχή τα δημιουργίας εθνικών κρατών στη Μεσόγειο, τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αφυπνίζεται και διεκδικεί οντότητα. Καθώς η αυτοκρατορία αποδιαρθρώνεται προκύπτουν ανακατατάξεις στο χώρο. Το νεοσυσταθέν Ελληνικό κράτος επιχειρεί να οργανώσει το δικό του χώρο κι αυτό περνάει μέσα από τη σχέση πρωτεύουσας και λοιπής χώρας. Για πολλές δεκαετίες οι περιοχές εκτός πρωτεύουσας παραμένουν σε ένα καθεστώς που συνεχίζει τη δομή της τοπικής αυτοδιοίκησης, τουλάχιστον άτυπα. Η διασύνδεση των κατοικημένων σημείων, άτακτη και αποσπασματική, δεν είχε οργανωμένο και σταθερό αποτύπωμα στο χώρο. Η κατάσταση αυτή όμως ήταν ένας ακόμη παράγοντας που ευνόησε την ανάγκη για αυτάρκεια τόσο στην ηπειρωτική όσο και στη νησιωτική Ελλάδα.
Η βελτίωση και ανάπτυξη των λιμανιών γίνεται στήριγμα του θαλάσσιου δικτύου. Η οργάνωση της λιμενικής υποδομής σε εθνικό επίπεδο εκφράζει μια τάση ανάπτυξης εμπορική, οικονομική σε τοπικό και ευρύτερο κρατικό επίπεδο. Είναι βεβαίως μεγάλη η διαφοροποίηση μεταξύ των λιμανιών και των νησιών, σε αυτό έχει καθοριστική επίδραση το φυσικό περιβάλλον. Πεδίο της έρευνάς μας είναι η οργάνωση των επαγγελμάτων στο χώρο των Κυκλάδων στο πλαίσιο της παραγωγής, επεξεργασίας και διακίνησης του κρασιού, που αποτέλεσε ένα από τα βασικά εξαγώγιμα προϊόντα της Ελλάδας από την εποχή της σύστασης του Ελληνικού Κράτους. Εμπορικές δραστηριότητες στις Κυκλάδες του 19ου αιώνα
Μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1768 – 1774, διευρύνεται το πεδίο δράσης των ελληνικών πλοίων. Το άνοιγμα της Μαύρης Θάλασσας επιτρέπει στους νησιώτες να επεκτείνουν το εμπόριό τους στη μεταφορά των ρωσικών δημητριακών. Η ιστιοφόρος ναυτιλία αντέχει γερά ως τη δεκαετία του 1880, παρά τις δυσκολίες και τις επιζήμιες επιπτώσεις του Κριμαϊκού πολέμου (1854 – 1855). Από κει και πέρα τα ιστιοφόρα υποχωρούν μπροστά στα ατμόπλοια, που κερδίζουν γρήγορα έδαφος από το 1875. Το σημαντικότερο αγροτικό προϊόν που εισήγαγε η Ελλάδα είναι τα δημητριακά, ειδικότερα το σιτάρι. Οι εισαγωγές δημητριακών παρουσιάζουν άνοδο μέχρι το 1887 και παραμένουν σταθερές μέχρι το 1904. Η σιτοπαραγωγής Θεσσαλία προσαρτήθηκε στο Ελληνικό κράτος από το 1881 αλλά παρ' όλ' αυτά δεν μειώθηκαν οι εισαγωγές σιτηρών από το εξωτερικό.
Ο νησιωτικός πληθυσμός των Κυκλάδων το 19ο αιώνα, στο μεγαλύτερο βαθμό, βρίσκεται ακινητοποιημένος και περιχαρακωμένος σε μικρές νησίδες γης με σημαντική ανεπάρκεια εγχώριων πόρων. Οι επαφές με το «εξωτερικό» όμως, η εμπορική δραστηριότητα που αναπτύσσουν εξασφαλίζουν ζωτικές προμήθειες και σε κάποιες περιπτώσεις αποτελούν πηγή πλουτισμού για τους τόπους αυτούς. Οι Κυκλάδες ανταλλάσσουν το κρασί τους και τα κουκούλια μεταξιού ή μετάξι ή προϊόντα του υπεδάφους τους με ζάχαρη και καφέ, κατεργασμένα προϊόντα, κυρίως υφάσματα, δέρματα και ξυλεία.
Το 1852 η Σαντορίνη (με έκταση 76,2 χλμ² και πληθυσμό 7.222 κατοίκους) καταφέρνει να παρουσιάσει μια εμπορική κίνηση που υπερβαίνει κατά πολύ, σε όγκο, την αντίστοιχη των άλλων Κυκλάδων με εξαίρεση τη Σύρο. Η ναυτική περιφέρεια της Σαντορίνης περιλαμβάνει τα νησιά Αμοργός, Ίος, Ανάφη. Εμπορεύεται απ' ευθείας με τη Ρωσία όπου διοχετεύεται το σύνολο του παραγόμενου κρασιού. Από εκεί τα μεγάλα σαντορινιά πλοία μεταφέρουν δημητριακά και αφού ξεφορτώσουν μέρος αυτών στο νησί, συνεχίζουν για τη Γαλλία, την Ιταλία και την Αγγλία. Επίσης η Σαντορίνη εξάγει θηραϊκή γη (5%) στην Αυστρία και σε ελληνικά λιμάνια. Τα προϊόντα που φέρνουν προς τη Σαντορίνη τα πλοία είναι κυρίως υφάσματα (βαμβακερά και μεταξωτά), είδη κιγκαλερίας, αρώματα, αποικιακά είδη. Για τη διεξαγωγή εμπορίου με δικά τους καράβια, οι έμποροι και πλοιοκτήτες της Σαντορίνης διαθέτουν πλοία μεγάλης χωρητικότητας. Ο στόλος της ναυτικής αποτελείται από 200 πλοία συνολικής χωρητικότητας 14.755 τόνων, ενώ τα 31 υπερβαίνουν τους 200 τόνους. Στον τομέα της ναυτιλιακής και εμπορικής δραστηριότητας η Σαντορίνη διαθέτει το 40 % του συνολικού αριθμού των πλοίων των Κυκλάδων. Η Άνδρος, όπως και η Σαντορίνη, έχει έναν στόλο που επίσης περιλαμβάνει μεγάλης χωρητικότητας πλοία και εμπορεύεται απ' ευθείας με λιμάνια του εξωτερικού χωρίς να περνούν τα πλοία της απαραίτητα από τη Σύρο ή τον Πειραιά αργότερα.
Η Μεσόγειος γενικότερα διέθετε μεγάλα ιστιοφόρα χωρητικότητας 600 έως 1.000 ακόμα και 1.300 τόνους ήδη πριν το 16ο αιώνα. Από το 1870 όμως και εξής η επέκταση της χρήσης του ατμού, συνέπεια της ταχείας ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης, επέφερε σημαντικές αλλαγές. Οι αλλαγές εντατικοποιούνται και σταδιακά θέτουν εκτός μάχης τα ελληνικά ιστιοφόρα. Στο μεταξύ έχει δρομολογηθεί η τακτική ατμοπλοϊκή επικοινωνία μεταξύ Σύρου και Πειραιά. Με νόμο της 22ας Απριλίου 1855 «Περί συστάσεως συγκοινωνίας μεταξύ των νήσων και των παραλίων μερών της Ελλάδος.» η Κυβέρνηση προσπαθεί να εισαγάγει στις θαλάσσιες συγκοινωνίες και μεταφορές που συνδέουν τα ελληνικά παράλια τη χρήση του ατμού. Διαμορφώνεται ένα δίκτυο άγονων και μη αποδοτικών γραμμών. Η οικονομική ζωή της Σαντορίνης πριν από το 1960, όταν άρχισε σταδιακά η κίνηση ξένων επισκεπτών στο νησί για τουριστικούς λόγους, βασιζόταν στις καλλιέργειες και στο εμπόριο. Η σπουδαιότητα του εμπορίου κάθε νησιού δεν είναι συνάρτηση του μεγέθους του αλλά των ιδιομορφιών της νησιωτικής οικονομίας και, ειδικότερα, της σημασίας που αποκτά στις εξωτερικές αγορές το κυριότερο εξαγωγικό του προϊόν, όπως εν προκειμένω στη Σαντορίνη συμβαίνει με το κρασί (85%). Σε αρκετά υψηλό ποσοστό βρίσκεται η εξαγωγή του κρασιού και στην Πάρο, στην οποία επίσης αποτελεί το κύριο προϊόν εξαγωγής (60%) . Οι μελέτες για την ελληνική ναυτιλία του 19ου αιώνα εστιάζουν περισσότερο στο ρόλο των ελληνικών πλοίων στην επανάσταση του 1821 και λιγότερο στις εμπορικές δραστηριότητες . Ως τα μέσα του 19ου αιώνα ο κυκλαδίτικος πληθυσμός αποτελεί εν μέρει το υπόβαθρο της εμπορικής ανάπτυξης της Σύρου. Η άνοδος της Ερμούπολης θεωρήθηκε ότι οδήγησε στη μετανάστευση νησιωτών προς τη Σύρο και έτσι σταδιακά ο νησιωτικός χώρος έχασε την ενότητά του και την αλλοτινή του ιδιαιτερότητα. Η εξέλιξη αυτή όμως έφερε στο φως και αρκετές περιφερειακές ανισότητες, που είχε δημιουργήσει, κατά τα προηγούμενα χρόνια, η απομόνωση.
Κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας, αρχικά των Λατίνων και στη συνέχεια των Τούρκων στα νησιά των Κυκλάδων, φαίνεται πως κάθε νησί ακολούθησε μια ιδιαίτερη πορεία μέσα στο σύνολο. Παρόλο που υπάρχουν κοινά στοιχεία στην οικονομία τους, κάθε νησί αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση. Όταν μια κοινότητα χάσει την ανεξαρτησία και την κρατική αυτονομία της, αγωνίζεται με κάθε τρόπο να περισώσει την όποια δυνατότητα έχει για εσωτερική ελευθερία και ομαδική συσπείρωση γύρω από κάποια σημεία αναφοράς. Τέτοιο σημείο αναφοράς μπορεί να είναι το σπίτι του – στο οικογενειακό πλαίσιο και κατ' επέκταση στο ευρύτερο τοπικό πλαίσιο. Με τα προνόμια που έδωσαν οι Οθωμανοί στους νησιώτες ευνοήθηκαν αφ' ενός η Εκκλησία κι αφ' ετέρου οι τοπικές κοινότητες και οι αστικές συντεχνίες. Στα χρόνια της Οθωμανικής Κυριαρχίας σημειώνονται μια σειρά εξελίξεων της κοινοτικής ζωής, από την κλειστή περιχαράκωση και ασφάλεια (καστέλια, πύργοι (μπούργκο), γουλάδες, καταφύγια, λοξά καλντερίμια, πυργόμορφα σπίτια, βίγλες κ.λ.π) ως τα ανοιχτά χοροστάσια στ' αλώνια και τις γιορτές των πανηγύρεων.
Μετά την οικογένεια, αρχηγός της οποίας ήταν ο πατέρας, η κοινότητα είχε τους δικούς της αρχηγούς (πρωτόγερους, δημογέροντες, κοτζαμπάσηδες) Ο ρόλος της εκάστοτε δημογεροντίας έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον στις δύσκολες ώρες του κοινωνικού συνόλου. Πολλές φορές σε τέτοιες περιστάσεις το μεγαλύτερο βάρος έπεφτε στους ώμους της εκκλησίας και κυρίως της ανεπίσημης. Η κοινότητα απασχολούσε ντελάληδες, βιγλιάρηδες, νυχτοφύλακες, δραγάτες, λογαριαστάδες. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει η ορολογία των κοινοτικών ενεργειών και εισφορών, όπως το «ψυχομέτρι» (= απογραφή), η λόντζα (=γενική συνέλευση), η μάννα (=κτηματολόγιο), η φέρτα (=εισφορά για τον ιερέα).
Τα έθιμα της αλληλοβοήθειας και συνεργασίας, τόσο στις οικογενειακές όσο και σε άλλες περιστάσεις, είναι από τις πιο συγκινητικές εκδηλώσεις των μελών μιας κοινότητας. Θέρος, τρύγος (βεντέμα), συγκομιδή άλλων καρπών, χτίσιμο σπιτιού και περισσότερο εκκλησίας, ανασύσταση κοπαδιού, αρδεύσεις και κατασκευή περιφράξεων, δρόμων γίνονταν με πρόθυμη συμμετοχή όλων, που κάποτε την κήρυσσε μετά τη λειτουργία ο παπάς. Οι εκδηλώσεις αυτές είναι γνωστές με ποικίλα ονόματα: ξέλαση, ληλοβόηθο, αντοβόηθο, δανεικαριά, παρασπόρι, αγγαρειά. Στο τέλος κάθε εργασίας ακόμα και οι πιο φτωχοί «βοηθούμενοι» εξασφάλιζαν στους «βοηθούντες» το απαραίτητο κρασί και φαγητό για να τους περιποιηθούν. Με τη σειρά τους οι «βοηθούντες» θεωρούν καθήκον τους να τραγουδήσουν και να ευχαριστήσουν με στίχους τους «βοηθούμενους». Καταλήγει έτσι η αλληλοβοήθεια σε ένα συμπόσιο αγάπης.
Συγκεντρώσεις αλληλεγγύης αποτελούν και τα νυχτέρια ή αποσπερίδια σε συγγενικά ή γειτονικά σπίτια του χωριού, στα οποία μαζεύονταν και βοηθούσαν στις οικιακές δουλειές περισσότερο οι γυναίκες. Δουλειές όπως η προετοιμασία φαγητών για τις μεγάλες γιορτές, Χριστούγεννα, Πάσχα, ετοιμασία γάμου, ξάσιμο μαλλιού, ύφανση, κέντημα, γίνονταν τις περισσότερες φορές ομαδικά.
Από την οργάνωση των επαγγελματιών της πρώτης μετατουρκικής κοινωνίας δημιουργήθηκε η νέα αστική ζωή του Ελληνισμού, τόσο στην ίδια την οθωμανική κοινωνία όσο και στην άλλη, τη διεθνή. Τα δημιουργικά στοιχεία, όσο και τα παράγωγα από την οργάνωση σε συντεχνίες έχουν πολλαπλό ενδιαφέρον.
Λεπτομερείς ναυτιλιακές πληροφορίες για τη Σαντορίνη παρέχει ο Ελληνικός Πλοηγός 2ος τόμος και ιδιαίτερα ο χάρτης ελληνικής έκδοσης: ΧΕΕ-423/8, που αποτελεί τον λιμενοδείκτη του λιμένα της, καθώς και ο ΧΕΕ-423 που καλύπτει όλες τις ΝΑ. Κυκλάδες. Η πρόσβαση στο νησί μπορεί να γίνει τόσο αεροπορικώς, όσο και ακτοπλοϊκώς. Τους καλοκαιρινούς μήνες η συχνότητα των δρομολογίων είναι πολύ μεγαλύτερη.
Ο Αμπελώνας της Σαντορίνης
Σήμερα η αμπελοκαλλιέργεια αποτελεί τον σημαντικότερο τομέα αγροτικής παραγωγής στη Σαντορίνη. H ιστορία της χάνεται στους προϊστορικούς χρόνους, όταν οι Φοίνικες την εισήγαγαν στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου πελάγους. Σήμερα ο αμπελώνας της Σαντορίνης αποτελεί τον πλέον παραδοσιακό σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο. Άνυδρος με μόνη δροσιά τις λίγες βροχές του χειμώνα και την νυχτερινή υγρασία του καλοκαιριού που προέρχεται από την εξάτμιση της καλντέρας και την οποία αποθηκεύει η κίσσηρη του εδάφους. Οι αντίξοες κλιματικές συνθήκες και ιδιαίτερα οι ισχυροί άνεμοι υποχρέωσαν τους καλλιεργητές να υιοθετήσουν ένα μοναδικό χαμηλό σχήμα κλαδέματος, σαν καλάθι, προκειμένου να προφυλάσσονται τα σταφύλια, τόσο από τον άνεμο όσο και από τον καύσωνα του καλοκαιριού.Η έκταση του αμπελώνα σήμερα είναι 14.000 στρέμματα και η απόδοσή του είναι περίπου 500 κιλά/στρέμμα. Το πιο σημαντικό στοιχείο του αμπελώνα της Σαντορίνης είναι ο ποικιλιακός της πλούτος. Αποτελεί μια μεγάλη αμπελογραφική συλλογή, αφού διασώζει περισσότερες από 50 ποικιλίες αμπέλου ορισμένες από τις οποίες είναι σπάνιες και έχουν μοναδικά αμπελογραφικά και οινολογικά χαρακτηριστικά.Βασική ποικιλία του αμπελώνα είναι το Ασύρτικο, η καλύτερη κατά πολλούς, λευκή ποικιλία σ' ολόκληρη τη μεσογειακή λεκάνη, η οποία στο ιδιόμορφο εδαφοκλιματικό περιβάλλον της Σαντορίνης έχει προσαρμοστεί τέλεια και δίνει προϊόντα με ξεχωριστά χαρακτηριστικά.Το Ασύρτικο συμπληρώνουν οι δύο άλλες βασικές λευκές ποικιλίες του αμπελώνα, το Αθήρι και το Αϊδάνι, από την συνοινοποίηση των οποίων προκύπτει το Ονομασίας Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητος λευκό ξηρό (ΟΠΑΠ) ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. Άλλες λευκές ποικιλίες αμπέλου που φιλοξενούνται στον αμπελώνα της Σαντορίνης είναι η Αγριογλυκάδα, το Ασπροβουδόματο, η Ασπρούδα Σαντορίνης, η Γαϊδουριά, η Άσπρη Βάφτρα ,η Ασπρομαντηλαριά, η Γλυκάδα, το Κρητικό, το Ποταμίσι, το Πλατάνι, το Κατσανό, το Φλασκασύρτικο, ο Σταυραχιώτης. Από τις ερυθρές ποικιλίες η Αιγαιοπελαγίτικη Μαντηλαριά κατέχει τη πιο σημαντική θέση στον αμπελώνα της Σαντορίνης και πλαισιώνεται από το Μαυράθηρο, τη Βάφτρα , το Βουδόματο, το Μαυροτράγανο, το Σιδερίτη, τη Γλυκάδα την κόκκινη, το μαύρο Αϊδάνι. Χάρη στη μεγάλη παράδοση του νησιού στο χώρο του κρασιού τα οινοποιεία που λειτουργούν ειναι πολλά.
Τα υπόσκαφα σπίτια Μια μορφή σπιτιού που συναντάμε στην Σαντορίνη είναι το υπόσκαφο, το σπίτι δηλαδή που είναι σκαμένο μέσα στο βράχο. Στα σπίτια αυτά κατοικούσαν, τα παλιά χρόνια , τα πληρώματα που δούλευαν στα καράβια. Το υπόσκαφο σπίτι είναι στενόμακρος χώρος με θολωτή οροφή που φωτίζεται και αερίζεται μόνο από την πρόσοψη. Εκεί στη πρόσοψη υπάρχει μια μικρή πόρτα, τοποθετημένη στο κέντρο, δεξιά και αριστερά της έχει ένα παράθυρο και πάνω από την πόρτα τον φεγγίτη. Στο εσωτερικό του σπιτιού υπάρχουν δύο χώροι. Η σάλα μπροστά και ένα μικρό δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού, η κάμαρη. Ένας τοίχος χωρίζει τους δυο χώρους και σ' αυτόν επαναλαμβάνονται τα παράθυρα και η πόρτα της πρόσοψης για λόγους αερισμού και φωτισμού της κάμαρης.

Πασχαλινά έθιμα στη Σαντορίνη

Οι προετοιμασίες ξεκινούν από την Παρασκευή, πριν το Σάββατο του Λαζάρου, σε πολλά χωριά της Σαντορίνης κατασκευάζουν ένα μεγάλο, συνήθως ξύλινο σταυρό - τον Λάζαρο - στολισμένο με δενδρολίβανο - αλισμαρί όπως το λένε - και λουλούδια που έχουν μαζέψει τα παιδιά κάθε ενορίας - τον στήνουν στις πλατείες του νησιού για να δείξουν την ανάσταση του Λαζάρου, όπου μένει εκεί μέχρι το Μεγάλο Σάββατο που τον ξεστολίζουν. Τα παιδιά φτιάχνουν μικρότερους σταυρούς και πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα και τραγουδούν τα κάλαντα του Λαζάρου, ενώ ταυτόχρονα χτυπούν τις καμπάνες των εκκλησιών που θα βρεθούν στο δρόμο τους. Κατά την διάρκεια της μεγάλης εβδομάδας οι γυναίκες φτιάχνουν μελιτίνια, ένα παραδοσιακό γλυκό με μέλι, βανίλια, μαστίχα και μυζήθρα. Την Μεγάλη Παρασκευή το μεσημέρι στο Εμπορειό, αναβιώνουν τα σήμαντρα. Οι άντρες του χωριού μαζεύονται και χτυπάνε, για να κάνουν θόρυβο, οτιδήποτε μεταλλικό περνώντας μέσα από τις εκκλησίες του χωριού όπου και προσκυνούν τις εικόνες τους ενώ στο δρόμο τους απ' έξω οι γυναίκες τους κερνούν ρακί και καραμέλες, γιατί έτσι πιστεύουν ότι διώχνουν τα κακά πνεύματα προετοιμάζοντας την Ανάσταση. Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ στον Πύργο, στην Έξω Γωνιά, στο Ακρωτήρι, στον Καρτεράδο αλλά και σε άλλες ενορίες του νησιού, γεμίζουν τενεκεδάκια με στουπί και πετρέλαιο, τους βάζουν φωτιά όταν κάνουν περιφορά τον επιτάφιο καθώς ψάλουν τα εγκώμια. Την Κυριακή του Πάσχα αναβιώνει το κάψιμο του Ιούδα. Στην Περίσσα αλλά και σε άλλες περιοχές του νησιού φτιάχνουν ένα ομοίωμα του παρουσιάζει τον Ιούδα το γεμίζουν με εκρηκτικά και το κρεμούν από κάποιο ψηλό σημείο όπου και το πυροβολούν.